Door Redactie op 26 juni 2015

TTIP: Groot verdrag betekent grote voorwaarden

Vrijdag 12 juni vond in de Metaal Kathedraal in De Meern een debat plaats over TTIP, het Transatalantic Trade and Investment Partnerschip. Onder de enthousiaste leiding van Kirsten van den Hul spraken voor- en tegenstanders van een handelsakkoord tussen de VS en de EU over de kansen en bedreigingen die een akkoord mogelijk met zich mee brengen.[1]

Onderzoeksjournalistiek
Bas van Beek, onderzoeksjournalist bij PAJ, legde uit hoe TTIP nu al haar lange schaduw vooruit werpt bij de onderhandelingen over een richtlijn waarbij Canada en de VS betrokken zijn. Hij zette de kern van het probleem in het akkoord uiteen aan de hand van zijn onderzoek naar onderhandelingen over teerzandolie naar de EU, vanuit Canada en de Verenigde Staten. Gelijke voorbeelden bestaan er voor klonen, chemisch reinigen en melkzuur in de vleesverwerkende industrie. Aan de hand van dit onderzoek betoogde Van Beek dat TTIP geen handelsakkoord is waarin tariefmuren omvergeworpen worden (een veelgehoord argument van voorstanders), maar eerder een zoektocht naar gezamenlijke standaarden.[2]

Gouden standaard
‘Standaard’ bleek een centrale term tijdens het vervolg van de bijeenkomst waarin PvdA-Europarlementariër Agnes Jongerius en Lilianne Ploumen, minister voor handel en ontwikkelingssamenwerking, uiteenzetten waarom zij aarzelend voor (Ploumen) en aarzelend tegen (Jongerius) het handelsakkoord zijn. Beiden gaven aan dat zij blij zijn dat er nu een bredere maatschappelijke discussie is losgekomen over TTIP. “We zien dat de discussie over TTIP in veel landen steeds meer toeneemt. Dat is positief, want het is belangrijk dat mensen weten wat er op het spel staat,” aldus Jongerius. Ploumen voegde hieraan toe: “Het is niet dat we nooit over TTIP spreken, er zijn al 23 Kamerdebatten over gevoerd, maar fijn dat er nu breder over wordt gesproken. Het moet een akkoord worden voor ons allemaal. Dat betekent dat we allemaal moeten weten waar het over gaat en als er zorgen zijn, dan moeten we daarvoor een oplossing zien te vinden.”

Volgens Ploumen gaat het er nu om vast te stellen welke standaarden we belangrijk vinden en hoe we de gouden standaard voor de hele wereld vinden. Jongerius noemt werkgelegenheid als standaard. Op dat onderwerp lopen de resultaten van economische studies erg uit elkaar, van beperkte economische winst, tot een zwaar negatieve economische impact van TTIP met groot banenverlies tot gevolg. Ploumen heeft de Sociaal Economische Raad om een advies gevraagd, hoe we kunnen garanderen dat ons sociale stelsel niet wordt aangetast door TTIP. Ploumen: “We willen maximale garanties en brengen dat namens Nederland in de onderhandelingen in.” Agnes Jongerius antwoordde: “Een groot probleem is dat de ILO-conventies over fundamentele werknemersrechten niet zijn geratificeerd door de VS. Het recht op collectieve onderhandelingen is bijvoorbeeld niet in alle staten geborgd. Reden om de ratificatie van deze fundamentele werknemersrechten als voorwaarde te stellen in de onderhandelingen met de VS.”

Kansen en bedreigingen
Samen met Geert Ritsema van Milieudefensie, Winand Quaedvlieg van VNO-NCW, Roos van Os van SOMO en George de Roos van FNV gaan Jongerius en Ploumen verder in op de kansen en bedreigingen van TTIP. George de Roos valt Agnes Jongerius bij: “Dat de Amerikanen weigeren de ILO-conventies uit te voeren levert hen een concurrentievoordeel op. Verder blijft TTIP primair een handelsverdrag, waardoor de handelsrechten die we afpreken voorgaan op de sociale clausule.” Geert Ritsema: “Niet alleen zijn de milieunormen in de VS lager, er kan door het verdrag een claimcultuur ontstaan waarmee bedrijven overheden aanklagen voor hun progressief milieubeleid.” Winand Quadvlieg ziet juist kansen: “Met TTIP kunnen we een nieuwe wereldstandaard zetten en juist de dingen verbeteren die in oude handelsverdragen nog niet perfect zijn geregeld. Een verbeterde vorm van investeerdersbescherming moet onderdeel zijn van een verdrag tussen de EU en de VS. Het rechtssysteem in Nederland geeft ondernemers voldoende rechtszekerheid, maar op het platteland van bijvoorbeeld Arkansas in de VS of sommige EU lidstaten ligt dit echt anders.” Roos van Os: “TTIP past in de handels- en globaliseringsstrategie die sinds de jaren ’70 dominant is. De regels die TTIP gelijk probeert te schakelen zijn niet het probleem. Het was deregulering die tot de financiële crisis leidde. TTIP gaat leiden tot een verdere concentratie van het bedrijfsleven, waarbij de grote multinationals aan macht winnen.”

Transparant en democratisch?
Een heet hangijzer bij TTIP is ISDS, het Investor-State Dispute Settlement: bedrijven kunnen staten dagvaarden bij arbitragerechters die ook door dezelfde bedrijven geselecteerd worden. Dat betekent dat er een dubbele rol voor arbiters is: het ene moment zijn ze advocaat voor de bedrijven, het volgende moment zijn ze rechters die geschillen tussen staten en diezelfde bedrijven moeten oplossen. Dit werkt belangenverstrengeling in de hand. Daarnaast gaat het bij ISDS om gesloten, niet-openbare rechtspraak. Roos van Os voegt hieraan toe dat ISDS al langer bestaat, maar dat dat geen reden is om het binnen TTIP toe te staan. “Bovendien,” zegt ze, “bestaan er alternatieven voor ISDS. Dat zien we bijvoorbeeld in Indonesië en Zuid-Afrika.” Agnes Jongerius: “Zowel de VS als de EU zijn een rechtsstaat, of een verzameling van, met nationale rechtspraak. Die rechtspraak kunnen en moeten we vertrouwen.” Winand Quaedvlieg reageert: “Onafhankelijke rechtspraak in de nationale systemen is niet gegarandeerd. Private arbitrage is nodig als laatste redmiddel.”

Sjoukje van der Meulen, voorzitter van de Landelijke Werkgroep Europa en Amerika-deskundige belicht de discussie over TTIP en ISDS zoals die in Amerika momenteel ook steeds breder gevoerd wordt. Aan de hand van een toespraak van senator Warren en de reactie van president Obama, laat Van der Meulen zien dat ook aan Amerikaanse zijde zorgen zijn rondom ISDS. Daarnaast geeft ze aan dat de culturele verschillen tussen de VS en de EU moeilijk te harmoniseren zijn. “De juridische cultuur is fundamenteel anders. In de VS gaat het bij advocaten niet om rechtvaardigheid, maar louter om het winnen van zaken,” aldus Van der Meulen.

En naast de tribunalen is het ook erg onduidelijk wat met onze digitale rechten gebeurd in TTIP. Ton Siedsma van Bits of Freedom trekt een parallel met de e-commerce: “Nu ondermijnt en bedreigt de wetgeving bijvoorbeeld de netneutraliteit en de bescherming van gegevens. Van TTIP wordt beweerd dat het de regels in de VS en de EU op elkaar zou afstemmen. Het probleem is echter dat die regels in de VS helemaal niet bestaan waardoor afstemming neerkomt op afzwakking.” Hij voegt hieraan toe dat Amerikanen privacy zien als handelsbarrière. “Maar voor mij kunnen mensenrechten niet gezien worden als handelsbarrière,” aldus Siedsma.

Tot besluit
Al met al blijkt uit dit debat over de kansen en bedreigingen van TTIP dat er veel zorgen zijn. Daar komt bij dat de onderhandelingen achter gesloten deuren plaatsvinden en er geen documenten beschikbaar zijn. De PvdA in het Europees Parlement bepleit dat de onderhandelaars de belangen van burgers en niet van bedrijven voorop stellen. “Als het groot is, dan moeten we ook grote voorwaarden stellen,” zijn de afsluitende woorden van Agnes Jongerius.

Die voorwaarden zijn:

  • Meer goede banen
  • Betere sociale bescherming
  • Een gezond en veilig leefmilieu
  • Zekerheid voor onze publieke diensten
  • Geen geheime ISDS-rechtspraak

Het hele debat is opgenomen door Paul Dijkstra en hier terug te zien.

Voor een sfeerverslag, kijkt u

 


 

[1] Aanleiding voor dit debat vormde onder andere twee moties die zijn ingediend door de Landelijke werkgroep Europa tijdens het PvdA-congres in januari 2015 en door de PvdA Zoetermeer tijdens de Politieke Ledenraad op 11 april 2015.

[2] Bas van Beek schreef samen met twee collega’s van PAJ, Platform voor Authentieke Journalisten, een artikel voor Vrij Nederland over dit onderzoek, dat overgenomen is door het Duitse Die Zeit en het Franse Courrier International. Zij konden dit onderzoek doen met geld bijeengebracht door middel van crowdfunding door Yournalism. Yournalism is een nieuw platform waarin het publiek, de crowd, bepaalt wat het volgende verhaal is. Sybren Kooistra van Yournalism legde tijdens de bijeenkomst uit dat dit verhaal over TTIP er kwam omdat veel van hun lezers er om vroegen.