Door Kati Piri op 28 oktober 2014

Verkiezingen Oekraïne: steun voor hervormingen

De afgelopen vier dagen was ik in Oekraïne om de vervroegde parlementsverkiezingen bij te wonen en te beoordelen of deze voldeden aan internationale standaarden. De verkiezingen in Oekraine zijn eerlijk verlopen – zo luidt de eindconclusie van de internationale waarnemers. De omstandigheden waaronder de stembusgang georganiseerd moest worden waren verre van ideaal: de regering heeft over een groot gedeelte van haar eigen land geen controle, en daarom kon ongeveer 1 op de 7 Oekrainers – zo’n 4,5 miljoen stemgerechtigden op de Krim, in Donetsk en in Lugansk – niet stemmen op 26 oktober. Dat betekent dat 27 van de 450 zetels in het Oekraïns parlement (Verkhovna Rada) voorlopig onbezet zullen blijven.

In gesprek met medewerkers van een stembureau in Odessa

In gesprek met medewerkers van een stembureau in Odessa

Om een goed beeld te krijgen van het electorale speelveld en de verkiezingsthema’s, hebben we de eerste twee dagen in de hoofdstad Kiev doorgebracht. We hebben daar gesproken met diplomaten, regeringsvertegenwoordigers, de Kiesraad, leiders van de grootste politieke partijen en misschien wel het belangrijkst – met vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties. Veel jongeren die nog geen jaar geleden tijdens de koude wintermaanden op het Maidanplein hebben geprotesteerd tegen het corrupte bewind van oud-president Janoekovits en zijn besluit om af te zien van een associatieakkoord met de Europese Unie, proberen nu via verschillende ngo’s de druk op de politici te houden om te hervormen. Deze gedreven jongeren geven mij hoop in de toekomst van het land. Zij zullen het niet langer toelaten dat politici niet leveren.

‘Women power’ met vertegewoordigers van Euromaidan, en collega’s Rebecca Harms (Groenen) en Anna Maria Corazza Bildt (EVP).

‘Women power’ met vertegewoordigers van Euromaidan, en collega’s Rebecca Harms (Groenen) en Anna Maria Corazza Bildt (EVP).

Tussen de vergaderingen door heb ik de lunchpauze gebruikt om het Maidanplein te bezoeken. Het plein waar de revolutie begonnen is. En de plek waar velen ook hun dood vonden toen regeringstroepen het vuur op de menigte openden. Voor de mogelijkheid om in een democratisch land naar Westers model te leven, wordt een hele hoge prijs betaald. Er staan kaarsen op het plein ter nagedachtenis aan de slachtoffers. Elke persoon heeft een gedenkplek gekregen waar foto’s hangen en bloemen worden gelegd. Zeer waardig. De levensgrote posters van de tragedie die zich hier heeft afgespeeld herinneren iedereen eraan hoe belangrijk deze verkiezingen daadwerkelijk zijn. Er zijn veel onschuldige mensen gestorven in deze strijd, en nog vele slachtoffers volgden na de illegale annexatie van de Krim door Rusland en de gevechten in het Oosten die nog steeds voortduren. Nederland werd in de ziel geraakt toen op 17 juli vlucht MH17 met 298 passagiers boven het conflictgebied uit de lucht is geschoten. Er rust dan ook een loodzware verantwoordelijkheid op de schouders van de te vormen nieuwe regering om vaart te zetten achter de noodzakelijke hervormingen en het vredesplan te doen slagen.

Een waardige manier om de gevallenen te herdenken op het Maidan plein in Kiev

Een waardige manier om de gevallenen te herdenken op het Maidan plein in Kiev

Op zaterdagavond ben ik met drie collega’s naar Odessa gevlogen. Daar hebben we op verkiezingsdag stembureau’s bezocht, kieslijsten gecontroleerd, gekeken of procedures werden gevolgd en met leden van stembureau’s en kiezers zelf gesproken. Wij zijn overal zeer gastvriendelijk verwelkomd. Op een enkel klein incident na – zoals het verstoren van de orde door een dronken man en een stembureau dat een kwartier te laat openging – hebben wij niets raars gezien. En hoewel Odessa grotendeels Russisch sprekend is en er vele minderheden wonen, merkten wij ook niets van spanningen tussen de verschillende bevolkingsgroepen. Bij een van de stembureau’s raakte ik in gesprek met een oudere dame die mij vertelde dat ze oorspronkelijk Russisch is. Ze is in Moskou geboren en woont sinds haar tienerjaren in Odessa. Ik vroeg haar naar hoe ze de situatie in het Oosten ziet, waarop zij patriottisch antwoordde: ‘Ik steun onze soldaten’.

Verreweg de meeste stembureaumedewerkers waren vrouwen

Verreweg de meeste stembureaumedewerkers waren vrouwen

Wat wel opviel in Odessa is de relatief lage opkomst. In het stembureau waar wij het tellen bijwoonden, was de opkomst minder dan 40% – een flink stuk lager dan het landelijke gemiddelde van 52%. Daarnaast waren er haast geen jongeren te bekennen; zij zijn thuis gebleven. Ook hoorden wij van veel kiezers dat ze geen idee hadden wie de lokale kandidaten waren. In Oekraïne breng je twee stemmen uit: 1 op een politieke partij (proportioneel systeem) en 1 op een kandidaat uit je district. Met name bij de laatsgenoemde zetels bleek in het verleden vaak dat een plek in het parlement te koop was. Het voorstel van de regering om de kieswet aan te passen heeft in de oude samenstelling van de Verkhovna Rada helaas niet de benodigde steun gekregen. Hopelijk straks wel in de nieuwe.

Na een hele korte nacht vloog ik de dag na de verkiezingen terug naar Kiev om samen met de andere internationale organisaties die de verkiezingen waar hebben genomen een eindverklaring op te stellen die vervolgens tijdens een persconferentie aan het publiek is gepresenteerd. De bevolking van Oekraïne heeft op 26 oktober duidelijk gekozen voor een pro-Europese oriëntatie, hervormingen en vrede. De definitieve uitslag zal nog even op zich laten wachten, maar duidelijk is dat de coalitie regering die na EuroMaidan tot stand kwam, de steun van de meerderheid van de bevolking heeft. De oude Rada die voor een groot deel bestond uit aanhangers van Janoekovits’ Partij van de Regio’s genoot nog slechts 3% vertrouwen van de Oekraïners. Nieuwe verkiezingen waren dus hard nodig om de legitimiteit van het parlement te herstellen en om de hervormingsagenda van President Poroshenko uit te kunnen voeren.

Ontmoeting met premier Jatsenjoek

Ontmoeting met premier Jatsenjoek

Als afsluiting van onze missie hadden wij nog de gelegenheid om persoonlijk te spreken met de twee winnaars van de verkiezingen. Premier Jatsenjoek deelde met ons zijn zorgen over de fiscale en financiële toestand van het land. Hij is bang dat de mensen op korte termijn teleurgesteld zullen zijn omdat de nieuwe regering niet anders zal kunnen dan fors te bezuinigen. Op de vraag hoe de onderhandelingen met Rusland en de EU over de gasprijs verlopen, antwoordde de premier: “Met deze uitslag zal Putin niet geven om de prijs. Hij zal er alles aan doen dat deze winter moeilijk en heel koud zal worden voor de Oekraïners.”

President Poroshenko in gesprek met de EP-delegatie

President Poroshenko in gesprek met de EP-delegatie

President Poroshenko sprak over een gezamenlijke verantwoordelijkheid van de EU en zijn land om de Westerse waarden te verdedigen. Van de EU verlangt Poroshenko (1) steun voor het vredesproces en eenheid binnen de EU tegenover Rusland; (2) Hulp bij het mogelijk maken van de energieonafhankelijkheid van Oekraïne, en (3) technische assistentie van de EU bij de hervormingen die moeten worden doorgevoerd en geïmplementeerd – “Wij kunnen alleen winnen van de Russische propaganda door een succesverhaal te maken van Oekraïne.” Om zijn uitspraken over de Europese oriëntatie van zijn land kracht bij te zetten, grapte Poroshenko dat hij hoopt dat zodra zijn termijn als President erop zit, hij lid kan worden van het Europees Parlement.

Ik hoop dat de Oekraïners in de komende jaren hun rechtsstaat kunnen versterken, hun economie kunnen moderniseren en dat het recht om hun eigen toekomst te kiezen door alle buurlanden wordt gerespecteerd. Een eerste belangrijke stap daartoe is gezet, maar er is nog een lange weg te gaan. De EU moet klaar staan om Oekraïne daarbij te steunen.